Demirçelik Sektöründe Milli AC Tahrik Sistemleri Dönüşümü Başlıyor
Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı koordinasyonunda, TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından Dünya Bankası desteğiyle yürütülen Türkiye Yeşil Sanayi Projesi (SAYEM 1833) kapsamında demir-çelik sektörüne yönelik önemli bir teknolojik dönüşüm programı desteklenmeye hak kazandı. Program, sektörde yaygın kullanılan DC tahrik sistemlerini, yerli ve milli AC tahrik sistemleri ile dönüştürmeyi hedefliyor.
Bu stratejik dönüşüm, yüksek verimlilik, düşük bakım maliyeti ve sürdürülebilirlik avantajları sunan AC tahrik sistemlerinin kullanımını artıracak. WAT Motor yürütücülüğünde hayata geçirilen Ürünleştirme Programı, üç ana ürün geliştirme projesini kapsıyor.
Yerli ve Milli AC Tahrik Sistemleri Geliştiriliyor
Program dahilinde WAT Motor, İstanbul Teknik Üniversitesi ve Analiz Motor iş birliğiyle AC dönüşüme yönelik verimlilik odaklı motor ailesi geliştirilecek. Yıldız Teknik Üniversitesi, Sönmez Trafo ve Genkor tarafından yüksek verimli endüstriyel sürücü platformu oluşturulacak. Ayrıca PGR ile Toprakkale Sac tarafından ağır hizmet tipi redüktör sistemleri tasarımı yapılacak.
Üniversite ve sanayi paydaşlarını bir araya getiren 8 kurumun katılımıyla yürütülen bu AR-GE ve ürünleştirme çalışması, haddehane uygulamaları için yüksek güçlü ve rekabetçi ürünlerin geliştirilmesini amaçlıyor. Bu proje ile elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanında yerli yetkinlik artırılacak ve ihracat potansiyeli yüksek sürdürülebilir çözümler üretilecek.
Programın temel hedeflerinden biri, yüzde 82-88 verimlilikteki DC motor sistemlerinin yerine yüzde 96,5 ve üzeri verimliliğe sahip senkron motor tabanlı tahrik sistemleri geliştirmek. Bu dönüşüm, enerji tüketimini ve karbon emisyonlarını önemli ölçüde azaltacak, bakım ihtiyacını düşürerek işletme sürekliliğini artıracak.
Geliştirilecek sistemler, enerji geri kazanımı, gelişmiş kontrol algoritmaları ve kestirimci bakım gibi özelliklerle modern haddehane uygulamalarının ihtiyaçlarını karşılayacak. Program kapsamında, haddehanelerin yüksek tork gereksinimlerini karşılayabilecek ağır hizmet tipi redüktör sistemleri de yerli olarak tasarlanacak. Böylece motor, sürücü ve mekanik güç aktarım sistemlerini içeren bütüncül bir yerli teknoloji platformu oluşturulacak.
Bu iş birliği, Türkiye’nin elektrikli tahrik sistemleri ve güç elektroniği alanındaki mühendislik kapasitesini geliştirmeyi hedefliyor. Program sonunda ortaya çıkacak yerli teknolojiler, Türkiye’deki sanayi tesislerinde kullanılmanın yanı sıra Avrupa başta olmak üzere küresel pazarlarda ihracat potansiyeli taşıyacak.
Bu yeni nesil tahrik sistemleri, enerji verimliliğini artıran, karbon emisyonlarını azaltan ve sürdürülebilir üretimi destekleyen teknolojiler sunarak Türkiye’nin yeşil dönüşüm ve yüksek katma değerli üretim hedeflerine katkı sağlayacak.
Avrupa Birliği’nin Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması (CBAM), demir-çelik üretiminde karbon yoğunluğunun azaltılmasını küresel ticaret için kritik hale getirdi. Türkiye’nin Avrupa pazarına yönelik demir-çelik ihracatı göz önüne alındığında, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin karbon ayak izi stratejik bir rekabet unsuru oluşturuyor. Enerji verimliliği yüksek, düşük karbon yoğunluğuna sahip üretim teknolojilerine geçiş sağlayamayan tesisler, gelecekte maliyet baskısıyla karşılaşabilir.
Demir-çelik sektörü, Türkiye’nin toplam enerji tüketiminin yaklaşık yüzde 7’sini ve sanayi sektöründeki enerji kullanımının yaklaşık yüzde 22’sini oluşturuyor. Bu durum, üretim süreçlerinde kullanılan teknolojilerin verimli hale getirilmesinin enerji maliyetlerini düşürme ve karbon emisyonlarını azaltma açısından büyük önem taşıdığını gösteriyor.
Haddeleme proseslerinde kullanılan yüksek güçlü elektrikli tahrik sistemlerinin büyük bir kısmı halen eski nesil DC motor tabanlı teknolojilerle çalışıyor. Bu motorlar yüksek başlangıç momenti sunsa da, yüksek bakım ihtiyacı, düşük enerji verimliliği ve işletme maliyetleri nedeniyle günümüzün sürdürülebilirlik hedefleriyle uyumlu değil. Elektrik makineleri ve güç elektroniği alanındaki gelişmelerle birlikte, yüksek verimli AC senkron motor tabanlı tahrik sistemleri demir-çelik sektöründe güçlü bir alternatif haline geldi. Özellikle rotoru sargılı senkron motor (WRSM) teknolojisi, daha yüksek enerji verimliliği ve düşük bakım ihtiyacı sunuyor.
Bu ihtiyaçtan hareketle kurgulanan Ürünleştirme Programı, demir-çelik sektöründeki haddehaneler için yüksek güçlü, enerji verimli ve sürdürülebilir yeni nesil elektrikli tahrik sistemleri geliştirmeyi amaçlıyor. Geliştirilecek çözümler, motor, sürücü, güç elektroniği, redüktör ve kontrol sistemlerini içeren entegre bir sistem yaklaşımıyla tasarlanacak.
